ผู้สูงอายุไม่นอนตอนกลางคืน เกิดจากอะไร? เมื่อไหร่ควรระวังภาวะเพ้อ

ทำไมผู้สูงอายุจึงนอนหลับยากตอนกลางคืน

เมื่ออายุมากขึ้น ระบบการนอนหลับของร่างกายจะเปลี่ยนไป ทำให้ผู้สูงอายุจำนวนมากมีปัญหาการนอนหลับ เช่น หลับยาก หลับไม่ลึก หรือหลับเป็นช่วงสั้น ๆ หลายครั้งต่อคืน

1. การเปลี่ยนแปลงของวงจรการนอนตามวัย

สมองมีระบบควบคุมการนอนหลับที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนและนาฬิกาชีวภาพ เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ ระบบนี้อาจทำงานเปลี่ยนไป ผู้สูงอายุจึงมักง่วงเร็วในช่วงหัวค่ำและตื่นเช้ากว่าปกติ นอกจากนี้การนอนหลับลึกจะลดลง ทำให้ตื่นง่ายเมื่อมีเสียงหรือการเคลื่อนไหวเล็กน้อย

2. การงีบหลับในตอนกลางวัน

ผู้สูงอายุที่ไม่ได้ทำกิจกรรมมากในช่วงกลางวันอาจงีบหลับหลายครั้ง เมื่อถึงเวลากลางคืนร่างกายจึงไม่รู้สึกง่วง ทำให้เกิดการนอนหลับไม่ต่อเนื่อง

3. โรคประจำตัว

โรคหลายชนิดสามารถทำให้ผู้สูงอายุนอนหลับยาก เช่น

• ปวดข้อหรือข้อเข่าเสื่อม
• โรคปอดหรือหายใจลำบาก
• โรคหัวใจ
• โรคกรดไหลย้อน
• โรคทางระบบประสาท

อาการไม่สบายตัวหรืออาการปวดมักจะรบกวนการนอน โดยเฉพาะในช่วงกลางคืน

4. การใช้ยา

ยาบางชนิดอาจส่งผลต่อการนอน เช่น

• ยาขับปัสสาวะ ทำให้ต้องลุกไปเข้าห้องน้ำบ่อย
• ยาบางชนิดที่กระตุ้นระบบประสาท
• ยาบางชนิดที่ทำให้สับสนในผู้สูงอายุ

ดังนั้นหากผู้สูงอายุเริ่มมีปัญหาการนอนหลังเริ่มยาใหม่ ควรปรึกษาแพทย์

5. ปัญหาสุขภาพจิต

ความเครียด ความกังวล หรือภาวะซึมเศร้า สามารถทำให้ผู้สูงอายุนอนหลับยากได้ ผู้สูงอายุที่รู้สึกโดดเดี่ยวหรือขาดกิจกรรมทางสังคมอาจมีปัญหาการนอนเพิ่มขึ้น

6. ภาวะสมองเสื่อม

ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมมักมีปัญหาการนอนหลับ โดยเฉพาะอาการที่เรียกว่า sundowning คืออาการสับสน กระสับกระส่าย หรือไม่นอนในช่วงเย็นและกลางคืน

ผู้ป่วยบางคนอาจเดินไปมาในบ้าน เปิดประตู หรือพยายามออกจากบ้านในเวลากลางคืน ทำให้ผู้ดูแลต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

ภาวะ เพ้อหรือ Delirium คืออะไร

ภาวะ delirium หรือภาวะเพ้อเฉียบพลัน เป็นความผิดปกติของสมองที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้ผู้ป่วยมีอาการสับสน รับรู้ผิดปกติ และมีสมาธิลดลง

ภาวะนี้พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวหลายอย่าง หรือผู้ที่เพิ่งเจ็บป่วยเฉียบพลัน

ลักษณะสำคัญของ delirium คือ

• เกิดขึ้น อย่างรวดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน
• อาการ เปลี่ยนแปลงขึ้นลงระหว่างวัน
• มัก แย่ลงในช่วงกลางคืน

ด้วยเหตุนี้ผู้สูงอายุที่มี delirium มักจะไม่นอนตอนกลางคืน กระสับกระส่าย หรือมีพฤติกรรมผิดปกติ

สาเหตุของ Delirium ในผู้สูงอายุ

ภาวะ delirium มักเกิดจากปัจจัยทางการแพทย์บางอย่าง เช่น

การติดเชื้อ

การติดเชื้อเป็นสาเหตุที่พบบ่อย เช่น

• การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
• ปอดอักเสบ
• การติดเชื้อในกระแสเลือด

ในผู้สูงอายุ บางครั้งอาจไม่มีไข้ชัดเจน แต่แสดงออกด้วยอาการสับสนแทน

ภาวะขาดน้ำหรือเกลือแร่ผิดปกติ

การดื่มน้ำน้อย ภาวะโซเดียมหรือเกลือแร่ผิดปกติ สามารถทำให้สมองทำงานผิดปกติได้

ยาบางชนิด

ยาบางกลุ่มอาจทำให้เกิด delirium โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ เช่น

• ยานอนหลับบางชนิด
• ยาแก้แพ้บางประเภท
• ยาแก้ปวดบางชนิด

ภาวะขาดออกซิเจน

โรคปอดหรือโรคหัวใจที่ทำให้ร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ อาจทำให้เกิดอาการสับสน

ภาวะเจ็บป่วยเฉียบพลัน

เช่น

• หัวใจขาดเลือด
• ภาวะน้ำตาลในเลือดผิดปกติ
• ภาวะไตวาย

สัญญาณอันตรายที่ควรสงสัย Delirium

ครอบครัวควรสังเกตอาการต่อไปนี้ หากพบควรรีบปรึกษาแพทย์

สับสนเฉียบพลัน

ผู้สูงอายุอาจจำสถานที่หรือเวลาผิด เช่น ไม่รู้ว่าตนเองอยู่ที่ไหน หรือคิดว่าอยู่ในสถานที่อื่น

พฤติกรรมเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว

จากเดิมที่พูดคุยปกติ อาจเริ่มพูดไม่รู้เรื่อง สับสน หรือมีพฤติกรรมแปลกไป

กระสับกระส่ายตอนกลางคืน

ผู้สูงอายุอาจเดินไปมา พยายามลุกจากเตียง หรือไม่ยอมนอน

เห็นภาพหรือได้ยินเสียงที่ไม่มีจริง

บางคนอาจบอกว่าเห็นคนหรือสิ่งที่ไม่มีอยู่จริง

สมาธิลดลง

ไม่สามารถสนทนาได้ต่อเนื่อง หรือไม่สามารถตอบคำถามง่าย ๆ ได้

อาการเหล่านี้เป็นสัญญาณสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม เพราะ delirium อาจเป็นสัญญาณของโรคที่รุนแรง

วิธีดูแลผู้สูงอายุที่ไม่นอนตอนกลางคืน

หากปัญหาการนอนไม่ได้เกิดจากภาวะทางการแพทย์รุนแรง การปรับพฤติกรรมบางอย่างสามารถช่วยได้

สร้างกิจวัตรการนอนที่สม่ำเสมอ

ควรให้ผู้สูงอายุเข้านอนและตื่นในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน

ลดการงีบหลับตอนกลางวัน

หากจำเป็นควรงีบเพียงช่วงสั้น ๆ

เพิ่มกิจกรรมในช่วงกลางวัน

การเดินเบา ๆ หรือทำกิจกรรมเล็ก ๆ จะช่วยให้ร่างกายง่วงในตอนกลางคืน

จัดสิ่งแวดล้อมให้เหมาะกับการนอน

ห้องนอนควรเงียบ มืด และอุณหภูมิพอดี

หลีกเลี่ยงคาเฟอีนหรือเครื่องดื่มกระตุ้น

โดยเฉพาะในช่วงเย็น

เมื่อไหร่ควรพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์

ควรพิจารณาปรึกษาแพทย์หากพบว่า

• ผู้สูงอายุไม่นอนติดต่อกันหลายคืน
• มีอาการสับสนหรือพฤติกรรมเปลี่ยนไป
• มีไข้ หรือมีอาการเจ็บป่วยร่วมด้วย
• มีการล้ม หรือมีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ

การประเมินจากแพทย์สามารถช่วยค้นหาสาเหตุที่แท้จริง และให้การรักษาที่เหมาะสม